Ο Φεμινισμός Είναι για Όλους | Κεφάλαιο 1: Φεμινιστική Πολιτική

Posted on 25/04/2013 από

0


Το Feminism is for Everybody της bell hooks είναι πολύ καλό εισαγωγικό εγχειρίδιο για το φεμινισμό, για τη φεμινιστική θεωρία και για το κίνημα. Απευθύνεται σε όποιον ενδιαφέρεται να μάθει για το σύγχρονο φεμινισμό, καθώς εκφράζει σε γενικές γραμμές το τρίτο κύμα και έννοιες όπως η διαθεματικότητα. Θεωρούμε πως είναι χρήσιμο να υπάρχει μεταφρασμένο στα ελληνικά και να είναι διαθέσιμο στο σάιτ μας, καθώς αναλύει με απλή, κατανοητή γλώσσα γιατί όντως ο φεμινισμός είναι για όλους. Κάθε κεφάλαιο θα αναρτάται μόλις μεταφράζεται.

1

ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η Στάση Μας

Πολύ απλά, ο φεμινισμός είναι κίνημα για να δοθεί τέλος στο σεξισμό, στη σεξιστική εκμετάλλευση και την καταπίεση. Αυτός ήταν ο ορισμός του φεμινισμού που πρότεινα στο Feminist Theory: From Margin to Center πριν από πάνω από 10 χρόνια. Ήλπιζα τότε ότι θα γινόταν κοινός ορισμός που θα χρησιμοποιούσαν όλοι. Μου άρεσε αυτός ο ορισμός γιατί δεν υπονοούσε ότι οι άντρες είναι ο εχθρός. Ονόμαζε το σεξισμό ως το πρόβλημα και έτσι πήγαινε κατευθείαν στην καρδιά του ζητήματος. Πρακτικά, είναι ένας ορισμός που υπονοεί πως κάθε σεξιστική σκέψη και πράξη είναι το πρόβλημα, είτε όσοι τη διαιωνίζουν είναι γυναίκες είτε άντρες, παιδιά ή ενήλικες. Είναι επίσης αρκετά ευρύς ώστε να περιλαμβάνει κατανόηση του συστημικού θεσμοποιημένου σεξισμού. Ως ορισμός είναι ανοιχτός. Για την κατανόηση του φεμινισμού υπονοεί ότι είναι απαραίτητη η κατανόηση του σεξισμού.

Όπως ξέρουν όλοι οι υποστηρικτές της φεμινιστικής πολιτικής σκέψης, οι περισσότεροι δεν κατανοούν το σεξισμό, ή αν τον κατανοούν πιστεύουν ότι δεν είναι πρόβλημα. Πλήθη ανθρώπων πιστεύουν ότι ο φεμινισμός είναι πάντα και μόνο για γυναίκες που ζητούν να είναι ίσες με τους άντρες. Και μεγάλη πλειοψηφία αυτών των ανθρώπων πιστεύει ότι ο φεμινισμός είναι κατά των αντρών. Η παρεξήγησή τους της φεμινιστικής πολιτικής αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα ότι οι περισσότεροι μαθαίνουν για το φεμινισμό από τα πατριαρχικά μέσα μαζικής ενημέρωσης. Ο φεμινισμός για τον οποίο ακούνε περισσότερο απεικονίζεται από γυναίκες που είναι κυρίως αφοσιωμένες στην ισότητα των φύλων –ίσες αποδοχές για ίση εργασία, και μερικές φορές συμμετοχή γυναικών και αντρών στις δουλειές του σπιτιού και στην ανατροφή των παιδιών. Βλέπουν ότι αυτές οι γυναίκες είναι συνήθως λευκές και υλιστικά προνομιούχες. Ξέρουν από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ότι η απελευθέρωση των γυναικών επικεντρώνεται στην ελευθερία να κάνουν εκτρώσεις, να είναι λεσβίες, να αντιτίθενται στο βιασμό και την ενδοοικογενειακή βία. Από αυτά τα θέματα, πολλοί άνθρωποι συμφωνούν με την ιδέα της δικαιοσύνης στο χώρο εργασίας –ίσες αποδοχές για ίση δουλειά.

Μια που η κοινωνία μας συνεχίζει να είναι κατ’ αρχάς «χριστιανική» κουλτούρα, πολλοί άνθρωποι συνεχίζουν να πιστεύουν ότι ο θεός όρισε οι γυναίκες να είναι υποδεέστερες του άντρα στο σπίτι. Αν και μεγάλος αριθμός γυναικών έχει μπει στο εργατικό δυναμικό, αν και πολλές οικογένειες έχουν γυναίκες επικεφαλής που είναι οι μόνες «κουβαλήτριες», η εικόνα της ζωής στο σπίτι  που συνεχίζει να κυριαρχεί στη φαντασία του έθνους είναι αυτή στην οποία η λογική της αντρικής κυριαρχίας είναι άθικτη, είτε υπάρχουν άντρες στο σπίτι είτε όχι. Η λανθασμένη ιδέα για το φεμινιστικό κίνημα που υπονοούσε ότι ήταν κατά των αντρών έφερε μαζί της και τη λάθος υπόθεση πως κάθε γυναικείος χώρος θα ήταν αναγκαστικά ένα περιβάλλον όπου η πατριαρχία και ο σεξιστικός τρόπος σκέψης θα απουσίαζαν. Πολλές γυναίκες, ακόμη και αυτές που συμμετείχαν στη φεμινιστική πολιτική, επιλέγουν κι αυτές να το πιστεύουν αυτό.

Όντως είχαν έντονο αίσθημα κατά των αντρών οι πρώτες φεμινίστριες ακτιβίστριες που αντιδρούσαν στην αντρική κυριαρχία με θυμό. Αυτός ο θυμός για την αδικία ήταν η κινητήρια δύναμη για τη δημιουργία κινήματος για την απελευθέρωση των γυναικών. Από νωρίς οι περισσότερες φεμινίστριες ακτιβίστριες (οι περισσότερες από τις οποίες ήταν λευκές) άρχισαν να αποκτούν συνείδηση για τη φύση της αντρικής κυριαρχίας όταν δούλευαν σε περιβάλλοντα αντιρατσιστικά και κατά των κοινωνικών διακρίσεων με άντρες που μιλούσαν στον κόσμο για τη σημασία της ελευθερίας ενώ θεωρούσαν δευτερεύουσες τις γυναίκες ανάμεσά τους. Είτε ήταν λευκές γυναίκες που δούλευαν για το σοσιαλισμό, μαύρες γυναίκες που δούλευαν για τα πολιτικά δικαιώματα και τη μαύρη απελευθέρωση, είτε αυτόχθονες Αμερικανές γυναίκες που δούλευαν για τα δικαιώματα των ιθαγενών, ήταν ξεκάθαρο ότι οι άντρες ήθελαν να ηγούνται, και ήθελαν να ακολουθούν οι γυναίκες. Η συμμετοχή σε αυτούς τους ριζοσπαστικούς αγώνες για απελευθέρωση ξύπνησε το πνεύμα της επανάστασης και της αντίστασης σε προοδευτικές γυναίκες και τις ώθησε προς τη σύγχρονη γυναικεία απελευθέρωση.

Καθώς προόδευε ο σύγχρονος φεμινισμός, καθώς οι γυναίκες συνειδητοποιούσαν ότι οι άντρες δεν ήταν η μόνη ομάδα στην κοινωνία μας που υποστήριζε τη σεξιστική σκέψη και συμπεριφορά –ότι και οι γυναίκες μπορούσαν να είναι σεξίστριες- το αίσθημα κατά των αντρών δε διαμόρφωνε πια τη συνείδηση του κινήματος. Η προσοχή εστιάστηκε σε ολόψυχη προσπάθεια για δημιουργία δικαιοσύνης μεταξύ των φύλων. Οι γυναίκες όμως δεν μπορούσαμε να ενωθούμε για να προάγουμε το φεμινισμό χωρίς να αντιμετωπίσουμε το σεξιστικό τρόπο σκέψης μας. Η γυναικεία αδελφοσύνη δε θα ήταν ισχυρή όσο οι γυναίκες έκαναν ανταγωνιστικό πόλεμο μεταξύ τους. Τα ουτοπικά οράματα αδελφοσύνης βασισμένα μόνο στην επίγνωση της πραγματικότητας ότι όλες οι γυναίκες με κάποιο τρόπο ήταν θύματα της αντρικής κυριαρχίας διακόπτονταν από τις συζητήσεις για την κοινωνική τάξη και τη φυλή. Οι συζητήσεις των ταξικών διαφορών γίνονταν από νωρίς στο σύγχρονο φεμινισμό, πριν από τις συζητήσεις της φυλής. Η Diana Press έκδωσε επαναστατικά, διορατικά έργα για την κοινωνική διαίρεση των γυναικών από τα μέσα της δεκαετίας του ’70 στη συλλογή δοκιμίων Class and Feminism. Αυτές οι συζητήσεις δεν ευτέλιζαν τη φεμινιστική επιμονή ότι «η γυναικεία αδελφοσύνη είναι ισχυρή», απλώς τόνιζαν ότι μπορούμε να γίνουμε αδελφές στον αγώνα μόνο όταν αντιμετωπίζουμε τους τρόπους με τους οποίους οι γυναίκες –μέσω γένους, κοινωνικής τάξης και φυλής- εξουσιάζουν και εκμεταλλεύονται άλλες γυναίκες, και δημιούργησαν μια πολιτική πλατφόρμα που θα μιλούσε γι’ αυτές τις διαφορές.

Αν και ατομικά οι μαύρες γυναίκες ήταν ενεργές στο σύγχρονο φεμινιστικό κίνημα από την έναρξή του, δεν ήταν τα άτομα που έγιναν οι «πρωταγωνίστριες» του κινήματος, που τράβηξαν την προσοχή των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Συχνά οι μαύρες γυναίκες που ήταν ενεργές ατομικά στο φεμινιστικό κίνημα ήταν επαναστάτριες φεμινίστριες (όπως πολλές λευκές λεσβίες). Είχαν ήδη συγκρούσεις με ρεφορμίστριες φεμινίστριες που ήθελαν ανυποχώρητα να προβάλουν ένα όραμα για το κίνημα ως με μόνο σκοπό του να αποκτήσουν οι γυναίκες ισότητα με τους άντρες στο υπάρχον σύστημα. Ακόμη και πριν να αρχίσει να συζητιέται η φυλή στους φεμινιστικούς κύκλους ήταν ξεκάθαρο για τις μαύρες γυναίκες (και για τις επαναστάτριες σύμμαχούς τους στον αγώνα) ότι δε θα είχαν ποτέ ισότητα στην υπάρχουσα λευκή επικυριαρχική καπιταλιστική πατριαρχία.

Από την αρχή του ξεκινήματός του το φεμινιστικό κίνημα πολώθηκε. Οι ρεφορμιστικές στοχάστριες επέλεξαν να δώσουν έμφαση στην ισότητα των φύλων. Οι επαναστάτριες στοχάστριες δεν ήθελαν μόνο να αλλάξουν το υπάρχον σύστημα ώστε οι γυναίκες να έχουν περισσότερα δικαιώματα. Θέλαμε να μεταμορφώσουμε αυτό το σύστημα, να δώσουμε τέλος στην πατριαρχία και στο σεξισμό. Εφόσον τα πατριαρχικά μέσα μαζικής ενημέρωσης δεν ενδιαφέρονταν για το πιο επαναστατικό όραμα, αυτό ποτέ δεν είχε προσοχή στο συμβατικό τύπο. Το όραμα της «απελευθέρωσης των γυναικών» που αιχμαλώτισε και ακόμη κρατά τη φαντασία του κοινού ήταν αυτό που παρουσίαζε τις γυναίκες ως ότι ήθελαν ό,τι είχαν οι άντρες. Και αυτό το όραμα ήταν το πιο εύκολο να πραγματοποιηθεί. Οι αλλαγές στην οικονομία της χώρας, η οικονομική ύφεση, η απώλεια εργασίας κτλ ετοίμασαν το κλίμα για να  δεχτούν οι πολίτες της χώρας την ιδέα της ισότητας των φύλων στο εργατικό δυναμικό.

Δεδομένης της πραγματικότητας του ρατσισμού, ήταν λογικό οι λευκοί άντρες να ήταν πιο πρόθυμοι να συζητήσουν τα δικαιώματα των γυναικών όταν η παραχώρηση αυτών των δικαιωμάτων θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της διατήρησης της λευκής επικυριαρχίας. Δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι οι λευκές γυναίκες άρχισαν να διεκδικούν την ανάγκη τους για ελευθερία μετά από τα πολιτικά δικαιώματα, ακριβώς τη στιγμή που δινόταν τέλος στο φυλετικό διαχωρισμό και οι μαύροι, ειδικά οι μαύροι άντρες, μπορεί να αποκτούσαν ισότητα στην εργασία με τους λευκούς άντρες. Η εστίαση του ρεφορμιστικού φεμινιστικού τρόπου σκέψης κυρίως στην ισότητα με τους άντρες στην εργασία επισκίασε τα αρχικά ριζοσπαστικά θεμέλια του σύγχρονου φεμινισμού που ζητούσε μεταρρύθμιση αλλά και συνολική αναδόμηση της κοινωνίας ώστε το έθνος μας να είναι θεμελιωδώς αντισεξιστικό.

Οι περισσότερες γυναίκες, ιδιαίτερα οι προνομιούχες λευκές γυναίκες, σταμάτησαν ακόμη και να λαμβάνουν υπόψη τα επαναστατικά φεμινιστικά οράματα μόλις άρχισαν να αποκτούν οικονομική δύναμη μέσα στην υπάρχουσα κοινωνική δομή. Κατά ειρωνεία, η επαναστατική φεμινιστική σκέψη βρήκε περισσότερη αποδοχή και ενστερνισμό στους ακαδημαϊκούς κύκλους.  Σε αυτούς τους κύκλους η παραγωγή επαναστατικής φεμινιστικής θεωρίας προόδευσε, αλλά συχνά αυτή η θεωρία δεν ήταν διαθέσιμη για το κοινό. Έγινε και παραμένει προνομιακή συζήτηση διαθέσιμη σε όσους από εμάς είμαστε πολύ διαβασμένοι, έχουμε καλή μόρφωση, και συνήθως είμαστε υλικά προνομιούχοι. Έργα όπως το Feminist Theory: From Margin to Center που δίνουν απελευθερωτικό όραμα φεμινιστικής μεταμόρφωσης δεν έχουν ποτέ συμβατική προσοχή. Μεγάλος αριθμός ανθρώπων δεν έχει ακούσει ποτέ αυτό το βιβλίο. Δεν έχει απορρίψει το μήνυμά του· δεν ξέρει ποιο είναι το μήνυμα.

Ενώ εξυπηρετούσε το συμφέρον της συμβατικής λευκής επικυριαρχικής καπιταλιστικής πατριαρχίας να καταστέλλει την οραματική φεμινιστική σκέψη που δεν ήταν κατά των αντρών ούτε ασχολούταν με το να πάρουν οι γυναίκες το δικαίωμα να είναι όπως οι άντρες, οι ρεφορμίστριες φεμινίστριες ήταν κι αυτές πρόθυμες να σιγάσουν αυτές τις δυνάμεις. Ο ρεφορμιστικός φεμινισμός έγινε ο δρόμος τους προς την ταξική κινητικότητα. Μπορούσαν να δραπετεύσουν από την αντρική κυριαρχία στην εργασία και να αυτοπροσδιορίζονται περισσότερο στον τρόπο ζωής τους. Ενώ ο σεξισμός δεν τελείωσε, εκείνες μπορούσαν να μεγιστοποιήσουν την ελευθερία τους μέσα στο υπάρχον σύστημα. Και μπορούσαν να βασίζονται στο ότι υπήρχε μια χαμηλότερη τάξη υφιστάμενων γυναικών υπό εκμετάλλευση για να κάνει τις βρομοδουλειές που εκείνες αρνούνταν να κάνουν. Όταν αποδέχονται και συμμετέχουν στην υποτέλεια τω φτωχών γυναικών και των γυναικών της εργατικής τάξης, όχι μόνο γίνονται σύμμαχοι της υπάρχουσας πατριαρχίας και του συνακόλουθου σεξισμού της, δίνουν στον εαυτό τους το δικαίωμα να ζουν διπλή ζωή, όπου είναι ίσες με τους άντρες στην εργασία και στο σπίτι όταν θέλουν να είναι. Αν επιλέγουν το λεσβιανισμό έχουν το προνόμιο να είναι ίσες με τους άντρες στην εργασία ενώ χρησιμοποιούν την ταξική δύναμη για να δημιουργήσουν οικογενειακό τρόπο ζωής όπου μπορούν να επιλέξουν να έχουν ελάχιστη ή καθόλου επαφή με τους άντρες.

Ο φεμινισμός που εξυπηρετεί τον επιλεγμένο τρόπο ζωής (lifestyle femimism) εισήγαγε την ιδέα ότι μπορεί να υπάρχουν τόσες εκδοχές του φεμινισμού όσες και γυναίκες. Ξαφνικά η πολιτική σκέψη αφαιρούταν σιγά σιγά από το φεμινισμό. Και υπερίσχυσε η υπόθεση πως όποιες κι αν είναι οι πολιτικές πεποιθήσεις μιας γυναίκας, είτε ήταν συντηρητική είτε φιλελεύθερη, μπορούσε κι εκείνη να ταιριάξει το φεμινισμό στον τρόπο ζωής που είχε. Προφανώς αυτός ο τρόπος σκέψης έκανε το φεμινισμό πιο αποδεκτό επειδή η βασική του υπόθεση είναι ότι οι γυναίκες μπορούν να είναι φεμινίστριες χωρίς να αμφισβητούνται ουσιαστικά και να αλλάξουν τον  εαυτό τους ή την κουλτούρα. Για παράδειγμα, ας πάρουμε το θέμα της έκτρωσης. Αν ο φεμινισμός είναι κίνημα για να δοθεί τέλος στη σεξιστική καταπίεση, και η στέρηση από τις γυναίκες του αναπαραγωγικού δικαιώματος είναι μια μορφή σεξιστικής καταπίεσης, τότε δε γίνεται κάποια να είναι κατά του δικαιώματος επιλογής και φεμινίστρια. Μια γυναίκα μπορεί να επιμένει ότι δε θα επέλεγε ποτέ να κάνει έκτρωση ενώ παράλληλα δηλώνει την υποστήριξή της για το δικαίωμα των γυναικών να επιλέγουν και να είναι υποστηρίκτρια του φεμινισμού. Ταυτόχρονα δε γίνεται να υπάρχει «φεμινισμός δύναμης» (power feminism) αν το όραμα της δύναμης που επικαλείται είναι δύναμη που κερδήθηκε με την εκμετάλλευση και την καταπίεση άλλων.

Η φεμινιστική πολιτική χάνει ορμή επειδή το φεμινιστικό κίνημα έχει χάσει τους ξεκάθαρους ορισμούς. Έχουμε αυτούς τους ορισμούς. Ας απαιτήσουμε την επιστροφή τους. Ας τους μοιραστούμε. Ας ξεκινήσουμε από την αρχή. Ας έχουμε μπλουζάκια και αυτοκόλλητα σε αυτοκίνητα και καρτ ποστάλ και μουσική χιπ χοπ, διαφημίσεις στην τηλεόραση και στο ραδιόφωνο, διαφημίσεις παντού και μεγάλες επιγραφές, και κάθε είδους έντυπο υλικό που να λέει στον κόσμο για το φεμινισμό. Μπορούμε να μοιραστούμε το απλό αλλά ισχυρό μήνυμα ότι ο φεμινισμός είναι ένα κίνημα για να δοθεί τέλος στη σεξιστική καταπίεση. Ας ξεκινήσουμε από εκεί. Ας ξεκινήσει ξανά το κίνημα.

(μετάφραση από suzie)

Δείτε την Εισαγωγή
Δείτε το 2ο Κεφάλαιο: Καλλιέργεια συνείδησης
Δείτε το 3ο Κεφάλαιο: Η γυναικεία αδελφοσύνη είναι ακόμη ισχυρή
Δείτε το 4ο Κεφάλαιο: Φεμινιστική μόρφωση για κριτική συνείδηση
Δείτε το 5ο Κεφάλαιο: Δικό μας σώμα, δικός μας εαυτός
Δείτε το 6ο Κεφάλαιο: Ομορφιά μέσα και έξω
Δείτε το 7ο Κεφάλαιο: Φεμινιστικός και ταξικός αγώνας
Δείτε το 8ο Κεφάλαιο: Παγκόσμιος φεμινισμός

Ετικέτα: