Ιθαγενείς Γυναίκες | Μέρος 1ο: Απόπειρα αναίρεσης της αορατότητας

Posted on 19/08/2013 από

9


Σε λίγες μέρες, στις 5 Σεπτεμβρίου γιορτάζεται η -όχι και τόσο γνωστή στις ευρωπαϊκές χώρες- Παγκόσμια Ημέρα της Ιθαγενούς Γυναίκας. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η αορατότητα που χαρακτηρίζει αυτές τις γυναίκες είναι διπλή: μια που συνδέεται με την δεδομένη ιστορική αορατότητα των γυναικών και μια που οφείλεται στον ευρωκεντρισμό μας και στις στερεοτυπικές αναπαραστάσεις μας για τους αυτόχθονες λαούς, τους οποίους θεωρούμε παγιδευμένους σε πρωτόγονους πολιτισμικούς κώδικες. Οι ιθαγενείς γυναίκες στις δυτικές απεικονίσεις εντάσσονται σε ένα ενιαίο, ισοπεδωτικό σύνολο που παραβλέπει τις διαφορετικές εμπειρίες και κοινωνικές πραγματικότητες ή, στην καλύτερη περίπτωση, παρουσιάζονται σαν γραφικές φιγούρες, ντυμένες με συμπαθητικά πολύχρωμα υφάσματα. Αυτό που δε συνειδητοποιούμε, είναι ότι, τόσο η αυτάρεσκη αίσθηση πολιτισμικής ανωτερότητας, όσο και η «ρομαντική» ματιά, το μόνο που κάνουν είναι να περιθωριοποιούν αυτές τις γυναίκες ακόμη περισσότερο.

Αν θέλαμε να αναγνωρίσουμε τις γυναίκες των αυτόχθονων λαών ως ενεργά υποκείμενα, θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε από το 1492, όταν οι κάτοικοι της αμερικανικής ηπείρου συλλογικά αντιστάθηκαν στην εισβολή των ευρωπαίων αποικιοκρατών. Άλλωστε, η 5η Σεπτεμβρίου καθιερώθηκε ως Παγκόσμια Ημέρα της Ιθαγενούς Γυναίκας για να τιμηθεί η Bartolina Sisa (1753-1782, φωτό), η οποία πολέμησε ενάντια στην ισπανική εισβολή και δολοφονήθηκε βίαια από τους κατακτητές. Άλλες σημαντικές πολεμίστριες ήταν η στρατηγός Micaela Bastidas (1745-1781) στο Περού, η οποία επίσης κρεμάστηκε από τους Ισπανούς και η Juana Ramírez, «La Avanzadora» (1790-1856), στη Βενεζουέλα, διοικητής γυναικείων στρατευμάτων στους Πολέμους της Ανεξαρτησίας.

native1

Τα τελευταία χρόνια οι ιθαγενείς γυναίκες έχουν κάνει περισσότερο αισθητή την παρουσία τους, καθώς διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε κοινωνικά κινήματα στη Βόρεια και Νότια Αμερική, στην Αυστραλία και σε μικρότερο βαθμό στη νοτιοανατολική Ασία και την Αφρική. Από τη μία πλευρά, υποστηρίζουν δυναμικά τον αγώνα των αυτόχθονων λαών για εδαφική και πολιτισμική αυτονομία και από την άλλη, συμπεριλαμβάνουν στις διεκδικήσεις των κινημάτων αυτών, αιτήματα που αφορούν τις ελευθερίες και τη σωματική αυτοδιάθεση των γυναικών.

native2

Ο αντίκτυπος της αποικιοκρατίας και της καπιταλιστικής «ανάπτυξης»

Εδώ και πέντε αιώνες οι ιθαγενείς γυναίκες γίνονται αντικείμενο περιφρόνησης και κάθε είδους καταπίεσης. Όπου υπήρξε υποχρεωτικός εκχριστιανισμός, επιβλήθηκε και η αντίστοιχη σεξουαλική ηθική και η αυστηρή επιτήρηση των σωμάτων. Οι καθολικοί ιεραπόστολοι επέβαλαν την απόκρυψη του γυμνού σώματος, ενώ παραδοσιακές πρακτικές, όπως η πολυγαμία, ποινικοποιήθηκαν. Επιπλέον, εισήχθησαν οι πατριαρχικές διακρίσεις και ανισότητες, τις οποίες σήμερα οι περισσότεροι γηγενείς πληθυσμοί έχουν διατηρήσει. Χωρίς να προτρέπω σε μια απλουστευτική εξιδανίκευση των προ-νεωτερικών αυτόχθονων κοινωνιών, αναφέρω απλώς ότι πολλ@ κοινωνικοί ανθρωπολόγοι διαπιστώνουν ότι στις περιοχές εκείνες όπου δεν είχαν φτάσει οι ευρωπαίοι εισβολείς και η χριστιανική θρησκεία, ήταν και είναι πολύ μικρότερη η βία εναντίον των γυναικών.

Η Francesca Gargallo παρατηρεί ότι, εκεί όπου επιβιώνουν οι προκολομβιανές θρησκείες, οι γυναίκες έχουν περισσότερες ελευθερίες, δεν είναι υποχρεωμένες να παντρευτούν και δεν αποδίδουν σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της παρθενίας. Τέτοιες είναι π.χ. οι lacandonas στο Μεξικό, οι bri bris στην Κόστα Ρίκα και οι kunas στον Παναμά. Αντίθετα, σε μικτές κοινότητες με έντονη την αποικιοκρατική επιρροή, είναι αυξημένα τα ποσοστά γυναικοκτονιών, όπως στο Chaco στη Βολιβία και το Ayacucho στο Περού.

Σήμερα, οι ιθαγενείς γυναίκες είναι από τις πιο φτωχές κατηγορίες του παγκόσμιου πληθυσμού, με τα υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας, υποσιτισμού, αναλφαβητισμού, ζουν στις χειρότερες συνθήκες στέγασης και αντιμετωπίζουν τα σοβαρότερα προβλήματα υγείας. Είναι η πιο κακοπληρωμένη κοινωνική ομάδα και με τα υψηλότερα ποσοστό ανεργίας και απλήρωτης εργασίας. Πρόκειται, επίσης, για τον κατεξοχήν πληθυσμό που βιώνει τις αρνητικές συνέπειες των προγραμμάτων «ανάπτυξης» και «εκσυγχρονισμού». Η επιβολή των διαφόρων megaprojects των πολυεθνικών εταιριών, με στόχο την εξόρυξη- αρπαγή φυσικών πόρων, έχουν υψηλό κοινωνικό και περιβαλλοντικό κόστος. Εκτοπισμένες από τη γη τους εξαιτίας οικονομικών συμφερόντων ή ενόπλων συγκρούσεων, πολλές γυναίκες έχουν αναγκαστεί να μεταναστεύσουν σε μεγάλες πόλεις, όπου ζουν σε άθλιες συνθήκες, αντιμετωπίζουν τον ρατσισμό και τον κοινωνικό αποκλεισμό, ενώ πολύ συχνά γίνονται θύματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης και trafficking.

Όταν η νέο-αποικιοκρατική λογική συναντά την πατριαρχική βία

Αν νομίζουμε ότι το ζήτημα της βίας αφορά μόνο τις χώρες του (κακώς ονομαζόμενου) «Τρίτου Κόσμου», μας διαψεύδει το ντοκιμαντέρ της Audrey Huntley, η οποία διερεύνησε τις δολοφονίες αυτόχθονων γυναικών στον Καναδά. Επιπλέον, η Andrea Smith, στο βιβλίο της Conquest: Sexual Violence and American Indian Genocide, περιγράφει πώς η σεξουαλική βία σε βάρος των γυναικών των γηγενών πληθυσμών ήταν αναπόσπαστο στοιχείο της ευρωπαϊκής κατάκτησης αλλά και πώς οι δομές της βίας συντηρούνται σήμερα και παίρνουν νέες, πολλαπλές μορφές. Για παράδειγμα, εκτός από τις γυναικοκοτονίες, στον Καναδά είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη η υποχρεωτική στείρωση των γυναικών στους αυτόχθονες λαούς. Σύμφωνα με τη Smith, η πρακτική αυτή, σε ορισμένες περιοχές αγγίζει το 80% των γυναικών, γεγονός που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως έμμεση γενοκτονία αυτών των λαών.

Σεξουαλική αντικειμενοποίηση και βιασμοί

Κατά την «ανακάλυψη» του Νέου Κόσμου οι κατακτητές θεώρησαν ότι, όχι μόνο είχαν δικαίωμα επικυριαρχίας πάνω στις γηγενείς γυναίκες αλλά και ότι οι ίδιες ήταν σεξουαλικά διαθέσιμες. Με λίγα λόγια, οι λευκοί ευρωπαίοι άντρες έβλεπαν τις γηγενείς γυναίκες περίπου ως μη ανθρώπους: σαν σεξουαλικά ζώα με ανθρώπινη μορφή. Λαμβάνοντας υπόψη αυτό το ιστορικό προηγούμενο, καταλαβαίνουμε ευκολότερα πώς φτάσαμε σήμερα στο σημείο, οργανώσεις όπως η Human Rights Watch, να καταγγέλλουν ομαδικούς βιασμούς γηγενών γυναικών από καναδούς αστυνομικούς.

Δυστυχώς, η αντίληψη για τις γηγενείς γυναίκες ως όντα που συνδυάζουν «αγριότητα» και πρωτόγονη σεξουαλικότητα, όχι μόνο δεν έχει ανατραπεί, αλλά μάλλον έχει απενοχοποιηθεί. Η φαντασίωση της «εξωτικής και σέξι Ινδιάνας» εξακολουθεί να τροφοδοτείται από τη βιομηχανία της μόδας, τη διαφήμιση και τον κινηματογράφο. Η επιμονή αυτή αποκρύπτει το γεγονός ότι, μία στις τρεις ιθαγενείς γυναίκες στις Η.Π.Α. θα βιαστεί τουλάχιστον μία φορά στη ζωή της και ότι το 70% των βιασμών αυτών, διαπράττεται από λευκούς άντρες. Η rape culture αποτυπώνεται σε εικόνες σαν την παρακάτω και παρέχει μια «δικαιολογία» σε όσους ακόμα πιστεύουν ότι αυτές οι γυναίκες είναι εγγενώς υπέρ- σεξουαλικές.

Όλα αυτά σε μία χώρα- σύμβολο του υποτιθέμενου «αναπτυγμένου» κόσμου, όπου «πλέον έχουμε ισότητα».

native

Σύντομα το δεύτερο μέρος: Φεμινισμοί των Ιθαγενών Λαών.

Περισσότερο διάβασμα:

No more stolen sisters

Indigenous Women

Foro Internacional de Mujeres IndÍgenas

Ετικέτα:
Posted in: Άρθρα